Onderhandelen is een spel met regels

Of het nu gaat om arbeidsvoorwaarden of nieuwe pensioenafspraken, ondernemingsraden spelen vaker een rol bij de onderhandelingen hierover. Een hele verantwoordelijkheid, want de belangen voor de werknemers en de bestuurder zijn groot.  

Zeker bij onderwerpen die veel impact hebben op werknemers en de organisatie is het van belang dat je als OR weet hoe je je opstelt en de belangen van de achterban het beste vertegenwoordigt. Onderhandelen is daarbij een onmisbare vaardigheid.  

De WOR 

De OR kan onderhandelen over secundaire arbeidsvoorwaarden. Onderhandelen over primaire arbeidsvoorwaarden is lastig. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) zegt nergens dat de OR over primaire arbeidsvoorwaarden gaat. In artikel 27 WOR staan wel de volgende onderwerpen waar de OR instemmingsrecht over heeft: pensioen-, werktijden- en winstdelingsregeling, een spaarregeling en een belonings- of functiewaarderingsysteem. Artikel 27.3 zegt echter dat het instemmingsrecht van de ondernemingsraad vervalt als deze zaken in een cao zijn geregeld. De bestuurder en de OR kunnen volgens artikel 32 WOR een ondernemingsovereenkomst afsluiten. Daarin kan het overleg over een arbeidsvoorwaardenregeling worden geregeld. 

Voor- en nadelen 

Een grotere rol voor de OR bij het arbeidsvoorwaardenbeleid heeft voordelen. De OR kent de organisatie het beste en de lijnen zijn kort. Je weet waar de bestuurder gevoelig voor is. Er zijn ook nadelen. Een cao werkt door in de individuele arbeidsovereenkomst. Als de OR afspraken maakt over (primaire) arbeidsvoorwaarden dan moet de werkgever meestal naar elke werknemer voor een handtekening. De OR-leden hebben een gebrek aan kennis van arbeidsvoorwaarden, weinig ervaring met onderhandelingen en ze zijn te veel betrokken bij de organisatie. De vakbond is onafhankelijk en kan een staking uitroepen. Dat kan de OR niet. 

Tips overleg arbeidsvoorwaarden 

Ga je onderhandelen, dan zijn hier tips die je kunnen helpen: 

• Spreek in de OR af wie de onderhandelingen doet.  Wie kan het beste het woord voeren en wie hebben er voldoende kennis? 

• Zorg dat je de inhoud van het arbeidsvoorwaardenpakket kent. Zonder inhoudelijke kennis kan je niet op gelijkwaardig niveau met de bestuurder praten over arbeidsvoorwaarden. 

• Verzamel input en onderzoek het draagvlak voor ideeën. Betrek collega’s zo vroeg mogelijk, via klankbordgroepen uit diverse delen van de organisatie. 

• Deel de uitkomsten en maak bekend wat je wil bereiken. Zo schep je een krachtenveld en win je aan invloed, nog vóór de onderhandelgesprekken beginnen. 

• Praat niet meteen over de inhoud. De geoefende onderhandelaar onderhandelt eerst over het onderhandelproces. 

• Let niet alleen op het geld. De achterban wil ook andere arbeidsvoorwaarden. Denk bijvoorbeeld aan scholing of vrije dagen. 

• Zorg dat je weet wat er financieel haalbaar is. Je kan met behulp van het informatierecht financiële stukken opvragen om meer zicht te krijgen in de financiële positie van de organisatie. 

• Kijk welke afspraken over arbeidsvoorwaarden in de sector worden gemaakt. Welke ontwikkelingen zijn er? Wordt de wet gewijzigd en wat betekent dat voor arbeidsvoorwaarden? 

• Schakel een externe deskundige in. Alleen al diens betrokkenheid heeft invloed. 

• Neem de tijd om te onderhandelen en laat je niet opjagen. Het is goed om de uitkomsten van de onderhandelingen af te stemmen met de achterban. 

Je krijgt niet altijd meteen wat je wilt. Dat is niet erg, als je uiteindelijk je doel maar bereikt. Daarvoor moet scherp onderhandelen. Wil je leren hoe dat moet? Volg dan de Training Effectief onderhandelen voor de OR.